ฉลอง 200 ปี เมืองเขมราษฎร์ธานี ปี 2557

"ต้นตำรับรำตังหวาย ถิ่นไทยนักปราชญ์ ทวยราษฎร์น้ำใจงาม สุดเขตแดนสยาม มะขามหวานหลายหลาก กล้วยตากรสดี ประเพณีแห่เทียนพรรษา แข่งนาวาสองฝั่งโขง"

  ประวัติและความเป็นมา อำเภอเขมราฐ เดิมมีฐานะเป็นเมือง และเป็นเมืองที่มีบทบาทสำคัญต่อเมืองอื่นๆ ในภูมิภาคนี้ เพราะเป็นเมืองที่เทียบได้กับหัวเมืองเอก ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร มิได้ขึ้นกับเมืองอุบลราชธานีเช่นเมืองอื่นๆ และ เมืองเขมราฐ ยังมีเมืองขึ้นอีกหลายเมือง เช่น เมืองอำนาจเจริญ เมืองคำเขื่อนแก้วเป็นต้น

  การตั้งเมืองเขมราฐ ปรากฏเอกสารที่เป็นหลักฐานว่าในปี พ.ศ. 2357 ซึ่งเป็นปีเดียวกับพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าตั้งเมืองยโสธรขึ้น อุปฮาด (ก่ำ) ซึ่งเป็นอุปฮาดเมืองอุบลราชธานี ไม่พอใจที่ทำราชการกับพระพรหมราชวงศา (ท้าวทิดพรหม) เจ้าเมืองอุบลราชธานีคนที่ 2 จึงอพยพไพล่พลไปหาทำเลที่เหมาะสมตั้งเมืองขึ้นใหม่ ซึ่งเป็นการสนองพระบรม ราโชบายในการตั้งเมืองขึ้นใหม่ในช่วงระยะเวลานั้นๆ ในที่สุดพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านโคกกงพะเนียง ขึ้นเป็นเมืองเขมราฐธานีขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร เมื่อ พ.ศ. 2357 พร้อมทั้งโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้อุปฮาด (ก่ำ) เป็นพระเจ้าเทพวงศาเมืองตลอดสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เมืองเขมราฐ มีความสำคัญ และขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานครตลอดมา

          ถึง พ.ศ. 2371 เมื่อเสร็จสิ้นสงครามปราบกบฏเจ้าอนุแล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้เมืองโขงเจียม ซึ่งเคยขึ้นตรงต่อเจ้าเมืองจำปาสักมาขึ้นตรงต่อเมืองเขมราฐ เป็นผลให้เมืองเขมราฐมีบทบาทมากขึ้น เมื่อโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเมืองคำเขื่อนแก้วในปี พ.ศ.2388 เมืองอำนาจเจริญในปี พ.ศ. 2401 ก็โปรดเกล้าให้ขึ้นตรงต่อเมืองเขมราฐ เช่นกัน

  ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อมีการปรับปรุงการปกครองส่วนภูมิภาคครั้งใหญ่ เพื่อให้บังเกิดผลตามที่กำหนดใน “ พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 ” มณฑลอีสานถูกแบ่งออกเป็น 8 บริเวณ สำหรับบริเวณอุบลราชธานี มีอยู่ 3 เมือง คือ เมืองอุบลราชธานี เมืองเขมราฐ และเมืองยโสธร แต่ละเมืองมีพื้นที่ขึ้นตรงหลายอำเภอดังที่ปรากฏว่าในปี พ.ศ.2445 เมืองเขมราฐ มีพระเขมรัฐเดชธนีรักษ์ (คำบุ) เป็นผู้ว่าราชการเมือง และมีอำนาจอยู่ในปกครอง 6 อำเภอ คืออำเภออุทัยเขมราฐ อำเภอประจิมเขมราฐ อำเภออำนาจเจริญ อำเภอคำเขื่อนแก้ว อำเภอโขงเจียม และอำเภอวารินชำราบ อันแสดงให้เห็นว่าเมืองเขมราฐ ยังเป็นเมืองที่มีความสำคัญมาก

    ต่อมาใน พ.ศ. 2452 ได้มีการปรับปรุงการปกครองภายในบริเวณเมืองอุบลราชธานีอีก ครั้งหนึ่ง เมืองเขมราฐถูกลดฐานะเป็นอำเภอ และรวมอำเภออุทัยเขมราฐ และอำเภอประจิมเขมราฐ เข้าด้วยกันเป็นอำเภออุทัยเขมราฐ ขึ้นกับเมืองยโสธร แต่ก็ยังเป็นบริเวณอุบลราชธานีอยู่เหมือนเดิม ในราชการพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการแยกมณฑลอีสานออกเป็น 2 มณฑล คือ มณฑลอุบลราชธานี กับมณฑลร้อยเอ็ด เมื่อวันที่ 9 เมษายน 2455 และมีการปรับปรุงให้เหมาะสม เมืองยโสธรถูกยกเลิกไป เมืองอุทัยเขมราฐ ก็มีฐานะเป็นอำเภอขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานีตลอดมาจนถึงปัจจุบัน

ข้อมูลทั่วไปอำเภอเขมราฐ อำเภอเขมราฐ เป็นอำเภอชายแดน อยู่ในเขตการปกครองของจังหวัดอุบลราชธานี มีที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัด ระยะห่างจากตัวจังหวัด ประมาณ 105 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานคร ระยะทางประมาณ 750 กิโลเมตร แบ่งการปกครองออกเป็น 9 ตำบล 123 หมู่บ้าน มีพื้นที่ประมาณ 526.75 ตารางกิโลเมตร และมีอาณาเขต ดังนี้ ทิศเหนือ จรดแนวฝั่งแม่น้ำโขง บริเวณตรงข้ามเมืองสองคอนแขวงสะหวันเขต ประเทศ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) เป็นแนวยาวตามลำน้ำโขง ทิศตะวันออก จรดแนวฝั่งแม่น้ำโขงบริเวณตรงข้ามเมืองคอนพะเพ็ง แขวงสาละวัน ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) และอำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอนาตาล และอำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอปทุมราชวงศา และอำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ

  การปกครองท้องที่ อำเภอเขมราฐแบ่งการปกครองท้องที่ออกเป็น 9 ตำบล 123 หมู่บ้าน คือ 1) ตำบลเขมราฐ 22 หมู่บ้าน 2) ตำบลขามป้อม 17 หมู่บ้าน 3)ตำบลหัวนา 15 หมู่บ้าน 4) ตำบลหนองผือ 14 หมู่บ้าน 5) ตำบลนาแวง 13 หมู่บ้าน 6) ตำบลหนองนกทา 13 หมู่บ้าน 7) ตำบลแก้งเหนือ 10 หมู่บ้าน 8) ตำบลหนองสิม 10 หมู่บ้าน 9) ตำบลเจียด 9 หมู่บ้าน

    การปกครองท้องถิ่น มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มี 10 แห่ง เทศบาลตำบล 5 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 5 แห่ง คือ1) เทศบาลตำบลเขมราฐ 2) เทศบาลตำบลเทพวงศา 3) เทศบาลตำบลขามป้อม 4) เทศบาลตำบลหนองผือ 5) เทศบาลตำบลหัวนา 6) องค์การบริหารส่วนตำบลเจียด 7) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองสิม 8)องค์การบริหารส่วนตำบลแก้งเหนือ 9) องค์การบริหารส่วนตำบลนาแวง 10) องค์การบริหารส่วนตำบลหนองนกทา ที่ว่าการอำเภอเขมราฐ ตั้งอยู่ถนนอรุณประเสริฐ (อ.เขมราฐ-อำนาจเจริญ) ในที่ดินสาธารณประโยชน์ เนื้อที่ 63 ไร่ 1 งาน 10 ตารางวา (หนังสือสำคัญเลขที่ อบ.1494 ออกให้ ณ วันที่ 9 เมษายน 2540)

    จังหวัดอุบลราชธานี เคยจัดงานฉลอง 200 ปี อุบลราชธานี เมื่อวันที่ 13 -15 กรกฏาคม 2535 โดยมีนายสายสิทธิ์ พรแก้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี ร่วมกับทุกภาคส่วน จัดงานได้ยิ่งใหญ่ ผู้ประสานงานสำคัญคือ นายชาติสง่า โมฬีชาติ รองผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี และคณะ มีการประชุมวางแผน กำหนดขั้นตอน และมอบหมายงานอย่างชัดเจน ทำให้การจัดงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อย ราบรื่น และยิ่งใหญ่.. หากย้อนไปพอจำได้ว่า พิธีอัญเชิญเทียนพรรษาพระราชทาน พิธีเปิดงานขบวนแห่วัฒนธรรมจากทุกอำเภอ การจัดทำหนังสือที่ระลึก 200 ปี อุบลราชธานี การพิมพ์เอกสารตำรายาโบราณ การอนุรักษ์สืบสานศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น การประดับตกแต่งอาคารบ้านเรือน และจัดถนนทุกสายให้สวยงามตลอดเดือน/ตลอดปี และอีกหลายกิจกรรมที่ชาวอุบลราชธานี มีส่วนร่วมในการจัดงานฉลอง 200 ปี อุบลราชธานี เมื่อปี 2535

    ในโอกาสอันใกล้นี้ เมืองเขมราษฏร์ธานี จะครบ 200 ปี ในปี 2557 ชาวเขมราฐพร้อมที่จัดงานเพื่อสืบสานตำนานประวัติศาสตร์เมืองสำคัญในอดีต หรือจังหวัดอุบลราชธานีจะมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนการจัดงานอย่างไร...ฝาก เรียนผู้เกี่ยวข้องทราบ...และขอนำภาพเก่าจากอดีต ปัจจุบัน ในความทรงจำ เพื่อประชาสัมพันธ์..ก่อนจะถึง ปีพ.ศ. 2557คับ

http://www.lovekhemarat.com/index.php?option=com

เขมราฐ

นัยว่ามาไกลเกือบจะถึงชายแดนของจังหวัดอุบลราชธานีแล้ว แล่นรถเลยต่อไปอีกสักหน่อยก็คงไม่มีอะไรเสียหาย แถมจะมีแต่ได้กับได้อีกต่างหาก เพราะเส้นทางเลียบแม่น้ำโขงสู่สุดแดนเมืองดอกบัวที่อำเภอเขมราฐ มีสิ่งหนึ่งที่ผู้มาเยือนจะพลาดไม่ได้ นั่นก็คือ การกราบนมัสการพระพุทธรูป 3 ขนาด ที่ประดิษฐานอยู่ภายในวัด 3 แห่ง ริมแม่น้ำโขงนั่นเองเขมราฐ เป็นอำเภอเล็กๆ ที่มีเขตแดนทางทิศเหนือ ทิศใต้ และทิศตะวันออก ติดกับแม่น้ำโขง ตรงข้ามแขวงสาละวัน สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ส่วนทิศตะวันตกติดกับอำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี และอำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญในอดีต เขมราฐ ไม่ใช่เมืองเล็ก หากแต่เป็นรัฐที่มีความมั่นคง ย้อนอดีตตั้งแต่ เขมราฐ ยังเป็นเพียงหมู่บ้านเล็กๆ ว่าเดิมชื่อ กงพะเนียง ชาวบ้านประกอบอาชีพประมงในแม่น้ำโขงและหาของป่าขาย จนในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านกงพะเนียงขึ้นเป็นเมืองเขมราษฎร์ธานี ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ในปี พ.ศ.2357 ทรงแต่งตั้งให้อุปฮาด ลูกชายเจ้าเมืองอุบล เป็นพระเทพวงศาเจ้า(ก่ำ) ปกครองเขมราษฎร์ธานีเป็นคนแรก“เขมราษฎร์ธานี หรือ เขมราฐ แปลว่า เมืองแห่งความเกษมสุข เดิมเป็นเมืองหน้าด่านที่มีความสำคัญมาก ต่อมาเมื่อสภาพสังคมเปลี่ยนแปลงไป เขมราฐจึงถูกลดฐานะเป็นเพียงอำเภอขึ้นตรงต่อเมืองยโสธร จนปี 2455 ถูกยกเลิกให้มาขึ้นกับอุบลราชธานีจนถึงทุกวันนี้”ได้ยินชื่อ เขมราฐ หลายคนอาจจะคุ้นหู เหมือนเคยได้ยินที่ไหนมาก่อน ชื่อเขมราฐไปพ้องกับชื่อเมืองเขมรัฐที่อยู่ในรัฐฉาน ประเทศพม่า และเมืองเสียมราฐ ประเทศกัมพูชา ซึ่งแต่เดิมนั้นทั้ง 2 เมืองเคยเป็นของไทย แต่จากการได้เปรียบเสียเปรียบทางดินแดน จึงทำให้ทั้ง 2 เมืองนั้นตกเป็นของประเทศเพื่อนบ้านดังปัจจุบัน“บ้านเรือนทรงฝรั่งเศสที่เห็นในเมืองเขมราฐ เป็นผลมาจากการล่าอาณานิคมของฝรั่งเศสในยุคหนึ่ง ส่วนมากเป็นบ้านของลูกหลานเจ้าเมืองเขมราฐ สิ่งที่ดึงดูดให้นักท่องเที่ยวสนใจเมืองเขมราฐอีกจุดหนึ่งก็คือ พระพุทธรูป 3 ขนาด ที่มีความศักดิ์สิทธิ์มาก นั่นก็คือ พระเจ้าใหญ่องค์หมื่น วัดอูบมุง, พระเจ้าใหญ่องค์แสน วัดโพธิ์ และ พระเจ้าใหญ่องค์ตื้อ วัดปากแซง“คนโบราณจะชั่งน้ำหนักจากการคำนวณ มีหลักหมื่น สิบหมื่นเท่ากับแสน ถ้าเลยแสนไปจะเรียกว่า ตื้อ แล้วในเมืองเขมราฐก็มีพระสำคัญ 3 องค์ ที่มีขนาดต่างกัน เลยมีชื่อเรียกต่างกันไปตามขนาด”หากขับรถมาจากบ้านสองคอนสามพันโบก จะผ่านวัดปากแซงก่อน วักปากแซง หรือวัดพระโต สร้างเมื่อประมาณ พ.ศ.1180 ภายในมีพระพุทธรูปที่สำคัญ เป็นที่เคารพสักการะของประชาชนทั่วไปทั้งชาวไทยและชาวลาว นั่นก็คือ พระเจ้าใหญ่องค์ตื้อ เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย หรือปางมารสะดุ้ง มีขนาดหน้าตัก 2.90 เมตร สูง 4.36 เมตร สร้างโดยพระยาเขี้ยวเจ็ดถัน ชาวบ้านเชื่อกันว่า ใครมานมัสการขอพรสิ่งใดก็จะประสบผลสำเร็จ จนทำให้มีประเพณีนมัสการพระเจ้าใหญ่องค์ตื้อระหว่างวันขึ้น 9 ค่ำ ถึงขึ้น 15 ค่ำ ของเดือน 3 ทุกๆ ปีในตัวเมืองเขมราฐ มีวัดโพธิ์ ที่ประดิษฐานพระเจ้าใหญ่องค์แสน พระพุทธรูปปางมารวิชัย ขนาดหน้าตัก 1.09 เมตร สูงรวมเกตุ 1.59 เมตร สร้างด้วยอิฐโบราณ ถือด้วยน้ำเกสรดอกไม้ผสมน้ำเปลือกไม้ ตามภูมิปัญญาของคนโบราณ ว่ากันว่าพระเจ้าใหญ่องค์แสนสร้างมาก่อนพระเจ้าใหญ่องค์ตื้อ ถือเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของเขมราฐมาช้านาน และเป็นพระพุทธรูปที่เก่าแก่ที่สุดองค์หนึ่งของจังหวัดอุบลราชธานีส่วน พระเจ้าใหญ่องค์หมื่น (พระเจ้าอูบมุง) ประดิษฐานอยู่ภายในวัดอูบมุง ห่างจากตัวเมืองเขมราฐออกไปประมาณ 6 กิโลเมตร พระเจ้าอูบมุง เป็นพระพุทธรูปที่สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยใดไม่ปรากฏหลักฐาน พบครั้งแรกที่วัดร้าง และที่เรียกว่าอูบมุงก็เพราะพระพุทธรูปที่พบประดิษฐานอยู่ในโพรงทรงสถูปโบราณ ซึ่งสมัยก่อนเรียกสิ่งที่ใช้มุงพระว่า อูบ จึงเรียกว่าพระอูบมุง เป็นพระคู่บ้านชาวเขมราฐอีกองค์หนึ่งพระเจ้าใหญ่ทั้ง 3 องค์เป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจให้ชาวเขมราฐ รวมถึงเพื่อนบ้านในประเทศลาวพบแต่ความผาสุก ในช่วงวันสำคัญทางศาสนา วัดทั้ง 3 แห่งนี้จึงคลาคล่ำไปด้วยผู้คนที่ดำรงตนเป็นพุทธศาสนิกชนที่ดีตลอดมา

อำเภอเขมราฐ

อำเภอเขมราฐ(Khemarat)-------------------คำขวัญของอำเภอ :"ต้นตำรับรำตังหวาย ถิ่นไทยนักปราชญ์เขมราฐเมืองงาม สุดเขตแดนสยามมะขามหวานหลากหลาย กล้วยตากรสดี ประเพณีแข่งเรือยาว" ประวัติความเป็นมา : ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านโศกกงพะเนียง ขึ้นเป็นเมืองเขมราฐธานี สภาพข้อมูลโดยทั่วไป :ที่ตั้ง : ถนนวิศิษฐ์ศรี ตำบลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี - ห่างจากจังหวัดอุบลราชธานี 104 กิโลเมตร - ห่างจากกรุงเทพมหานคร 750 กิโลเมตร -ห่างจากจังหวัดอำนาจเจริญ 74กิโลเมตร -ห่างจากจังหวัดมุกดาหาร 97กิโลเมตร